Hakkımızda

Yerdo, Türkiye’nin güneydoğusunda, Tur Abdin bölgesinde bir köydür. Köylülerin büyük bölümü bugün Avrupa’da yaşıyor. Aşağıdaki metin, bu yerin tarihini anlatıyor – toplulukta aktarıldığı biçimiyle, kamuya açık kayıtlarla tamamlanarak.

Köken

Adı

Köyün adı Süryanice-Aramiceye dayanır ve „kaynak“ ya da „akan kaynak“ anlamına gelir. Ad, köyün ünlü olduğu çok sayıdaki su kaynağına işaret eder. Süryanicede ad Yerdo biçiminde geçer, Kürtçede köyün adı Erdê’dir, resmî Türkçe adı ise Yamanlar’dır.

Köyden gelenler kendilerine Yerdoye der – Avrupa’daki ikinci ve üçüncü kuşak dahil, bu toplulukta bugün de böyle anılırlar.

Köy

Konum ve coğrafya

Yerdo, Tur Abdin’in kuzeyinde, Bayshon (Babeş) harabelerinden yaklaşık bir kilometre uzaklıkta, Batman ilinin Gercüş ilçesinde yer alır. En yakın büyük yerleşim Kfar Gawson’dur (Gercüş). Köy, Dicle’nin ve Karakaş Dağı’nın güneyindedir; en yüksek zirve 1339 metredir ve Yerdo ile Dayro Daslibo Manastırı arasında bulunur.

Yerdo, çevresini saran yüksek dağları, doğal kaynakları ve meyve sebze yetişen yeşil bahçeleriyle tanınırdı. Halk hayvancılık ve tarımla geçinirdi – buğday, üzüm, kavun, sebze ve incir. Çevredeki arkeolojik alanlar başta Babeş ve Hesno d-Kifo’dur (Hasankeyf).

Tarih

İki topluluk

Yerdo’da uzun süre iki topluluk yan yana yaşadı: Süryani Ortodoks Hristiyanlar ve Arnas aşiretine bağlı sayılan Kürt aileler – aşiret, aynı adı taşıyan komşu köyden adını alır. Köyde Mor Aho Kilisesi bulunur ya da bulunuyordu.

Özellikle 1970’li ve 1980’li yıllarda Hristiyan ailelerin neredeyse tamamı, çoğunlukla Avrupa’ya göç etti. Yaklaşık otuz aileden en son geriye tek bir aile kalmıştı; 2021’den bu yana köyde hiçbir Hristiyan yaşamıyor. Bugün 350’den fazla Hristiyan Yerdoye ailesi birçok Avrupa ülkesine dağılmış hâlde yaşıyor.

Günümüz

Bugün köy

Yerdo’da küçük bir kilise, bir cami ve bir ilkokul vardır. Mor Aho Kilisesi kötü durumdadır, büyük ölçüde yıkılmıştır ve baştan sona onarılması gerekir. Hristiyan mezarlığı da harap hâldeydi; hayvanlara, rüzgâra ve yağmura karşı korunması gerekiyordu. 26.09.2018’de Avrupa’daki Yerdoyelerin desteğiyle mezarlığın çevresine çelik kapılı bir koruma duvarı yapıldı. Kapanış törenini Yerdoyeler din adamları ve köy sakinleriyle birlikte kutladı.

Elektrik ve su şebekesi vardır, ancak sınırlıdır. Köy içindeki yolların bir kısmı asfaltlı, bir kısmı değil; ilk sokaklar yavaş yavaş taş döşeniyor. Yine de yollar genel olarak kötü durumda ve kışın neredeyse geçilmez.